machinemuseum


 

JAFFA A-frame dieselmotor (1912)
1912
1914
1942
1990
2008
De foto's zijn in gescand van foto afdrukken

een foto reportage van het ophalen van deze motor in Zuid-Holland (foto's Anne van de Meulen).

Op alle foto's kan men met de muis klikken voor een groter afbeelding
Het gemaal gebouw, was vroeger een watermolen met wieken ,dat is nog goed te zien aan de vorm.
een(hier boven) plaat uit het boek:
Uit het in 1987 uitgebrachte boek:
Langs het tuinpad van mijn vaderen, Rien Poortvliet.

De voormalige Watermolen aan het begin van de Boezem.
de cilinderkop is hier nog kompleet op de cilinder

De kleine fles voor inblaaslucht 60 bar.

Een 2 grote flessen voor startlucht.

Hier is goed te zien, hoe het drijfwiel met V snaren naar de motor in verbinding staat.

Motor ziet men op de voorgrond rechts onder van de foto.

 

Het uitlaat kanaal, met daarboven de uitlaatklep.

De uitlaatklep is bij deze grote machines bijna altijd gekoeld, zie de geel koperen bocht die ook met de cilinder koelwater in verbinding staat.

 

Aan de linkerkant de inlaatklep, en aan de rechterkant de uitlaatklep en in het midden de brandstof klephuis.

de klep is daar uit gehaald, dat gedeelte komt later ook op de foto en hier onder geplaatst.

 

De gekoelde uitlaatklep links en de luchtinlaatklep rechts, in het midden de aanzetklep (deze foto is van achter gemaakt)
Hij is bijna af, alleen het bordes moet er nog omheen gebouwd worden, een stukje zit er al het deel achter de motor.

En nog wat kleine onderdelen.

Dan kan er een plan worden gemaakt hoe de ontbrekende onderdelen kunnen worden bij gemaakt.

Wat aan onderdelen missen wij tot nu toe van de Jaffa.

Het vliegwiel ontbreekt.

De compressor voor de inblaaslucht en startlucht ontbreekt volledig alleen het carter is aanwezig.

Een conische tandwiel op cardanas beneden ontbreekt.
Deze is voor transmissie naar de nokkenas die boven op de cilinderkop bevind

Een contragewicht op krukwang ontbreekt.

Drijfstang en trunkzuiger ontbreken, de zuigerveren (6) zijn nagenoeg aanwezig   (waarschijnlijk nieuw als reserve)

 

 

het bordes met trap en een stukje reling, zit er aan gemonteerd.

 

De motor is volgens de motorplaat gebouwd in 1912 bij de fabriek Louis
Smulders & Co, beter bekend als JAFFA Utrecht.
De drie onafhankelijke fabrieken Smulders ontstaan indirect (vóór 1860) uit
één kleine machinefabriek te Tilburg, en direct uit één dito, opgerichte ca.
1860 te 's-Hertogenbosch, welke ongeveer in 1872 ver­plaatst werd naar
Utrecht, splitsten zij zich in den loop der tijden in de drie firma's
Hier  onder het kompleten overzicht:

A. F. Smulders Stoomwerktuigenfabriek
1862 Opgericht
1871 overname Fabriek Damlust te Utrecht (= Utrechtse IJzergieterij)
1872 Verhuizing naar Utrecht en naamsverandering in “Utrechtse IJzergieterij & Machinefabriek Firma A. F. Smulders”
Werf Gusto v/h Firma A. F. Smulders
1905 Opgericht te Schiedam, Utrechtse IJzergieterij & Machinefabriek Firma A. F. Smulders verplaatst naar het terrein van “De Industrie” en naam veranderd
Louis Smulders & Co
1880 twee zoons Frans en Louis, treden uit “Utrechtse IJzergieterij & Machinefabriek Firma A. F. Smulders” en beginnen voor zichzelf de firma “Louis Smulders & Co”
Machinefabriek Jaffa
1892 “Louis Smulders & Co” verhuist naar het “jaffa” terrein en veranderd de naam in “Machinefabriek Jaffa”
1918 Naamsverandering in “NV Machinefabriek Jaffa v/h Louis Smulders & Co”
Frans Smulders
1891 Frans Smulders treedt uit “Louis Smulders & Co” en begint de firma “Frans Smulders”
Utrechtse Machinefabriek o/d Frans Smulders 1907 Naamsverandering in “NV Utrechtse Machinefabriek o/d Frans Smulders”

Motoromschrijving: Het is een 1 cilinder 4 takt dieselmotor, met luchtinspuiting.
De staande cilinder is opgehangen in een gietijzeren constructie die, vanwege de vorm, dit type motor de naam A-frame motor heeft meegegeven.
Dit type komen we in dezelfde periode ook tegen bij o.a. Deutz (link) en Werkspoor (link).
De motoren vonden hun weg naar de diverse takken van industrie, maar werden ook ingezet in het waterbeheer.
Omdat de productie van dit type motor veel (giet-)ijzer vraagt, is door de grote vraag naar ijzer voor de oorlogsindustrie, de productie feitelijk tot stilstand gekomen.
De motor draait op dieselolie, is water gekoeld en heeft een vermogen van ongeveer 100 pk. De cilinderinhoud is 89,3 dm3, de boring is 425 mm en de slag is 630 mm.
De afmetingen zijn grofweg lengte x breedte x hoogte = 350 x 250 x 425 cm.
Het gewicht is 8000 kg (excl. vliegwiel).
De oorspronkelijke kleur is zwart.

Het polderbestuur van Dirksland (Zuid-Holland) neemt het formele besluit de plaatselijke, door de wind aangedreven molen aan de Boezem, aan te passen en te voorzien van een dieselmotor.
Daartoe moesten niet alleen de watergangen worden aangepast, maar ook de molen werd flink onder handen genomen.
Zo werden de kap en de wieken verwijderd.
Ook werd de romp verlaagd, en voorzien van merkwaardige kantelen en een statige entreepartij.
Naast de aangepaste molen werd een molenaarshuis gebouwd voor het molenaarsgezin dat voor die tijd nog in de molen woonde.
De dieselmotor dreef een centrifugaalpomp met eenzijdige instroming aan.
Het gemaal kreeg daarmee een capaciteit van 100 m3 per minuut, bij een opvoerhoogte van 1,60 meter.
Ter gelegenheid van deze mechanisatie werd een tweede herdenkingssteen in de gevel van de molen geplaatst met het opschrift: 'in het jaar negentien honderd vijftien is in deze motor een dieselgemaal geplaatst'.
In 1731 op 26 april, was de eerste steenlegging van de Watermolen te Dirksland.

Door schaarste aan dieselolie tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt het dieselgemaal in de Dirkslandse watermolen omgebouwd en krijgt een elektrische aandrijving.
Daarbij wordt het 3,20 Meter in doorsnede vliegwiel vervangen door een drijfwiel met 8 uitgefreesde V groeven voor de snaren.
Dit drijfwiel wordt door een krachtige wisselstroommotor aangedreven, die met de 8 V-snaren in verbinding staat.
Dit drijfwiel dreef via de krukas van de motor de pomp weer aan.
Maar omdat de krukas van de motor nog vast zat aan de zuiger van de motor leverde dat te veel weerstand op.
Daarom werden diverse onderdelen uit de motor verwijderd: de zuiger, de cilinderkop, het contragewicht van de krukas, en een tandwiel die haaks stond op de kleppen as.
Deze onderdelen hebben nog lang naast de motor gelegen en zijn uiteindelijk buiten de molen opgeslagen.

het gemaal heeft intussen een meer eigentijdse aandrijving gekregen.
Om de oude JAFFA motor als industrieel erfgoed te bewaren werd de motor geschonken door het Waterschap Dirksland Zuid-Holland aan het Machinemuseum te Zwolle.
Bijgaande foto's geven een beeld van het ontmantelen van de motor.
Helaas bleken de in 1942 verwijderde onderdelen intussen aan een onbekende oud ijzerhandelaar verkocht.
De motor werd in Zwolle opgeslagen voor nader onderzoek en restauratie.

Het museum heeft de motor geplaatst in de expositieruimte.
Er is een plan gemaakt om de ontbrekende onderdelen bij te (laten) maken, en daarna de motor te reviseren en te restaureren.
Het zou mooi zijn als in 2012 de dan 100 jaar oude motor weer zou kunnen draaien als fraai en zeer zeldzaam voorbeeld van de Nederlandse motorenindustrie.

 

 

 

 

 

 

 

foto's van 2008/2009 in het nieuwe, Machine Museum Zwolle